Advertisement
Łódź na stole sekcyjnym. Jak zaborcy, okupanci i lekarze projektowali obiektydedykowane diagnostyce pośmiertnej
Co wspólnego mają ze sobą śmierć, wielka polityka i architektura? Zapraszamy do ArchiHubu na wyjątkowy wykład „Łódź na stole sekcyjnym. Jak zaborcy, okupanci i lekarze projektowali obiekty dedykowane diagnostyce pośmiertnej”, który rzuca zupełnie noweświatło na mroczne i nieoczywiste dziedzictwo miasta. Prelekcja dr inż. arch. Adriany Cieślak-Arkuszewskiej oraz dr. n. med. Piotra Arkuszewskiego udowodni, że budynki medyczne to fascynujące, trójwymiarowe świadectwa historii, w których zakodowano dawne strategie zarządzania życiem i śmiercią obywateli. Zamiast suchych faktów prelegenci zabiorą słuchaczy w intrygującą podróż przez radykalne zmiany w postrzeganiu ludzkiego ciała – od biletowanych, publicznych sekcji w renesansowych teatrach anatomicznych, aż po narodziny chłodnych, państwowych prosektoriów. Łódź, jako unikalne w skali Europy laboratorium ustrojowe, posłuży tu za soczewkę, przez którą przyjrzymy się, jak diametralnie różne reżimy polityczne – od zaborów, przez II Rzeczpospolitą, aż po hitlerowską okupację – rzeźbiły miejską „architekturę ostateczności”.
Podczas spotkania odkryjemy zaskakujące tajemnice łódzkich budynków. Dowiemy się między innymi, dlaczego ojciec polskiej medycyny sądowej zręby nowoczesnej diagnostyki wykuwał w dawnych, industrialnych murach łódzkiego Monopolu Wódczanego. Zmierzymy się również z tak zwanym trudnym dziedzictwem, pytając o to, w jaki sposób hitlerowski okupant planował wykorzystać eleganckie strefy pożegnań do segregacji narodowościowej oraz dlaczego to właśnie zwykły kształt dachu planowanego centrum medycznego miał stać się narzędziem brutalnej, wizualnej propagandy. Odpowiemy również na pytanie, co sprawiło, że w międzywojennej Polsce sfery sacrum i profanum musiały brutalnie zderzać się ze sobą w ciasnych, prosektoryjnych korytarzach. Ten wyjątkowy wykład, wzbogacony o niepublikowane dotąd, unikatowe plany architektoniczne z łódzkich archiwów, to w gruncie rzeczy uniwersalna opowieść o odwiecznym konflikcie między surowym, inżynieryjnym pragmatyzmem a ludzką potrzebą godnego pożegnania. Zapraszamy na fascynującą dyskusję o pamięci miejskiej, której ślady zapisano nie w podręcznikach, lecz w cegłach i prosektoryjnych kafelkach.
dr inż. arch. Adriana Cieślak-Arkuszewska
Architekt i urbanista. Absolwentka kierunku Architektura i Urbanistyka na Wydziale Budownictwa, Architektury i Inżynierii Środowiska Politechniki Łódzkiej. W latach 2007–2011 odbyła studia doktoranckie, a w 2013 roku uzyskała stopień doktora nauk technicznych w dyscyplinie architektura i urbanistyka. Rozprawa doktorska zatytułowana „Funkcja uzdrowiskowa i krajobraz kulturowy jako katalizatory rozwoju małego miasta (Studium miejscowości regionu łódzkiego – Uniejowa i Poddębic)” – przygotowana pod kierunkiem prof. dr. hab. inż. arch. Krzysztofa Pawłowskiego – została obroniona z wyróżnieniem za nowatorskie ujęcie zagadnienia ochrony dziedzictwa kulturowego w synergii z rozwojem turystycznym uzdrowisk regionu łódzkiego. Jej wysoka wartość naukowa i aplikacyjna została uhonorowana Nagrodą Marszałka Województwa Łódzkiego oraz prestiżową nagrodą w konkursie im. prof. Jana Zachwatowicza. Rozwój naukowy szedł w parze z ugruntowaniem pozycji dydaktycznej i zawodowej. Zdobycie pełnych uprawnień urbanistycznych (do samodzielnego projektowania w skali regionalnej i lokalnej) oraz architektonicznych (do projektowania bez ograniczeń) pozwoliło na ścisłą integrację teorii naukowej z praktyką wdrożeniową. W swojej pracy badawczo-projektowej z powodzeniem integruje rygor akademicki z praktyką, poszukując innowacyjnych punktów styku pomiędzy architekturą, urbanistyką a naukami medycznymi. Jako aktywny członek Polskiego Komitetu Narodowego Międzynarodowej Rady Ochrony Zabytków (ICOMOS) oraz Towarzystwa Urbanistów Polskich (TUP), systematycznie angażuje się w dyskurs nad kształtowaniem i ochroną dziedzictwa kulturowego. Jej badania koncentrują się na historii architektury, urbanistyki oraz wpływie historycznej formy przestrzennej na tożsamość i ciągłość kulturową miejsc. Dogłębnie analizuje morfogenezę dawnych układów urbanistycznych, traktując zurbanizowaną przestrzeń jako swoisty palimpsest, z którego odczytuje i identyfikuje elementy dziedzictwa utraconego lub ulegającego nieodwracalnym przekształceniom. Na gruncie historii architektury obiektów medycznych dr Cieślak-Arkuszewska jest autorką pionierskich analiz przestrzennej struktury budynków dedykowanych diagnostyce pośmiertnej. Badając ewolucję i wymiar socjotopograficzny dawnych miejskich prosektoriów i współczesnych zakładów medycyny sądowej oraz anatomii patologicznej, tworzy z dr. n. med. Piotrem Arkuszewskim nowatorski, interdyscyplinarny zespół badawczy. Efektem tych wielowymiarowych analiz, śledzących przejście od prymitywnych struktur do zaawansowanych technologicznie zakładów, jest m. in. rozdział „Od prosektorium do zakładu medycyny sądowej. Historyczne podejście do projektowania obiektów medycznych dedykowanych diagnostyce pośmiertnej”, opublikowany w monografii naukowej „Architektura i medycyna” Swoimi wynikami dotyczącymi ewolucji tej specyficznej typologii architektonicznej dzieli się również jako prelegentka wykładów specjalnych i konferencji międzynarodowych. Szczególnie doniosłe miejsce w jej dorobku naukowym zajmują szczegółowe studia nad architekturą i infrastrukturą medyczną Litzmannstadt (Łodzi) w czasach II wojny światowej. Opierając się na rygorystycznych badaniach archiwalnych, zrekonstruowała siatkę obiektów zajmowanych i użytkowanych przez niemieckiego patologa Friedricha Wegenera. To interdyscyplinarne powiązanie historii medycyny i architektury zaowocowało ujawnieniem nowych faktów o jego działalności w czasach okupacji. Dowodem międzynarodowego uznania dla tych ustaleń jest współautorstwo artykułu „Undisclosed facts in Friedrich Wegener’s links with Nazism”, który ukazał się na łamach prestiżowego czasopisma „Histopathology” (2025 r.). Jej ekspercka wiedza z zakresu wpływu Wegenera na rozwój infrastruktury medycyny sądowej i patomorfologii była także prezentowana podczas międzynarodowych warsztatów „Nazistowskie mordy na dorosłych i dzieciach z zakładów psychiatrycznych w Łodzi i okolicach, 1939-1945” (organizowanych przez Uniwersytet w Ulm, PAN i Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki). W swoich najnowszych pracach badawczych dr Cieślak-Arkuszewska wpisuje się w nurt współczesnych memory studies (studiów nad pamięcią), podejmując innowacyjny dyskurs nad materialnymi nośnikami trudnej przeszłości. Wprowadza na grunt nauk przestrzennych pojęcie „architektury (nie)pamięci” (the architecture of non-memory), w ramach którego bada procesy celowego lub podświadomego wymazywania nazistowskiej historii ze społecznej świadomości na przykładzie łódzkiego Zakładu Medycyny Sądowej. Traktując materię budowlaną jako nośnik tożsamościowego zapisu, ukazuje dawne, miejskie prosektoria jako „niemych świadków niemieckiej okupacji”. Swoimi badaniami udowadnia, że historia architektury obiektów medycznych nie jest wyłącznie zapisem przemian technologicznych, lecz stanowi fundamentalny element zachowania prawdy historycznej i tożsamości kulturowej regionu.
[email protected]
dr n. med. Piotr Arkuszewski
Absolwent kierunku lekarskiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Doktor nauk medycznych, specjalista w dziedzinie medycyny sądowej oraz adiunkt w Zakładzie Biomedycyny i Chirurgii Doświadczalnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Stopień doktora uzyskał w 2015 roku na podstawie rozprawy zatytułowanej „Ocena mechanizmów powstawania pęknięć wątroby w urazach deceleracyjnych ze szczególnym uwzględnieniem roli więzadeł wątroby”. Członek Polskiego Towarzystwa Medycyny Sądowej i Kryminologii (PTMSiK) oraz Okręgowej Izby Lekarskiej w Łodzi. Autor i współautor kilkudziesięciu artykułów naukowych i referatów podczas zjazdów i konferencji, szczególnie z zakresu traumatologii sądowo-lekarskiej, opiniowania sądowo-lekarskiego oraz historii łódzkiej medycyny sądowej. Ważnym obszarem jego zainteresowań naukowych jest historia łódzkiej medycyny sądowej i anatomii patologicznej, ze szczególnym uwzględnieniem ewolucji architektury przeznaczonej do diagnostyki pośmiertnej. Prowadzi interdyscyplinarne, nowatorskie w skali kraju badania nad związkami między rozwojem nauk medyczno-sądowych a dedykowanymi im rozwiązaniami przestrzennymi. Ustalenia z tych badań śledzą głębokie zmiany w projektowaniu obiektów medycznych – od form tradycyjnych po współczesne realizacje. Wyrazem tych dociekań jest m. in. interdyscyplinarny rozdział „From prosectorium to the department of forensic medicine. A historical approach to the design of medical facilities dedicated to post-mortem diagnostics”, opublikowany w monografii „Architektura i medycyna” (2025 r.). Ponadto jest on prelegentem i autorem wykładów specjalnych przybliżających historię najstarszych miejskich prosektoriów w Łodzi oraz rozwój lokalnej medycyny sądowej w latach 40. i 50. ** wieku. Wiodącym nurtem jego działalności badawczej jest systematyczna analiza medycyny sądowej i patologii w okresie II wojny światowej na terenie Kraju Warty, a w szczególności w Litzmannstadt (Łodzi). Prowadzi szczegółowe, oparte na badaniach archiwalnych analizy aktywności zawodowej niemieckiego patologa Friedricha Wegenera. Udało mu się ustalić nieujawnione dotąd fakty z biografii lekarza z okresu okupacji, w tym bezsporne powiązania z narodowym socjalizmem. To istotne dla historii medycyny odkrycie zostało przedstawione międzynarodowej społeczności naukowej na łamach prestiżowego czasopisma „Histopathology” w szeroko komentowanym artykule „Undisclosed facts in Friedrich Wegener’s links with Nazism” (2025 r.). Jako aktywny uczestnik i prelegent dzieli się swoimi ustaleniami podczas międzynarodowych warsztatów oraz konferencji podejmujących trudną tematykę medycyny w czasach wojny. Występował m. in. podczas warsztatów „Nazistowskie mordy na dorosłych i dzieciach z zakładów psychiatrycznych w Łodzi i okolicach, 1939-1945” (Uniwersytet w Ulm, PAN, Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki). Wielokrotnie ukazywał dawną infrastrukturę medyczną Litzmannstadt jako materialnego świadka historii i zbrodni okupacyjnych (m. in. podczas X Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Oblicza Wojny – Wojna i Pamięć” oraz III Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Dobra kultury, tożsamość historyczna, dziedzictwo narodowe”). W obszarze medycyny klinicznej i sądowej specjalizuje się w traumatologii, wnikliwie analizując mechanizmy powstawania oraz morfologię obrażeń narządów wewnętrznych i ich symptomatologię. Dzięki temu doświadczenia medycyny sądowej mogą być wykorzystywane w praktyce klinicznej w celu wczesnego rozpoznawania obrażeń ciała. Prowadzi zaawansowane badania nad urazami tępymi narządów jamy brzusznej, czego dowodem jest m. in. artykuł „Transverse Rupture of Segment II (Couinaud) of the Left Hepatic Lobe in Deceleration Trauma: Morphological Characteristics and a Strategy for Intraoperative Detection”, opublikowany w „Journal of Clinical Medicine” (2025 r.). Publikacja ta łączy biomechanikę i morfologię z praktycznymi strategiami operacyjnymi dla chirurgów. Równolegle, opierając się na bogatym doświadczeniu kazuistycznym, formułuje istotne wytyczne opiniodawcze dla organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Przy wsparciu innych lekarzy opracował model opiniowania sądowo-lekarskiego prawno-karnych skutków obrażeń ciała przy stosowaniu unieruchomienia terapeutycznego części ciała. Efektem tych pracy były dwa artykuły naukowe: „Leczenie unieruchomieniem jako naruszenie czynności narządu ciała w rozumieniu Kodeksu karnego – problemy opiniodawcze i propozycja sposobu opiniowania sądowo-lekarskiego” („Archiwum Medycyny Sądowej i Kryminologii”, 2018 r.) oraz „Leczenie unieruchomieniem jako naruszenie czynności narządu ciała w rozumieniu Kodeksu karnego: możliwości wykorzystania w praktyce zaproponowanego sposobu opiniowania sądowo-lekarskiego” („Przegląd Policyjny”, 2022 r.), która stanowi merytoryczne wsparcie dla praktyki biegłych sądowych. Ponadto jest autorem szeregu opracowań dotyczących nietypowych przypadków medyczno-sądowych i rzadko spotykanych obrażeń jamy brzusznej.
[email protected]
Advertisement
Event venue
Zachodnia 76, 90-725 Łódź, Poland, ulica Zachodnia 76, 90-725 Łódź, Polska, Lodz, Poland
Tickets
Concerts, fests, parties, meetups — all the happenings, one place.