Advertisement
Szopka, czyli betlejkaBetlejka, szopka, stajenka, żłóbek to określenia makiety przedstawiającej wnętrze stajenki w noc narodzenia Jezusa.
Geneza szopek wiąże się z misteriami i sięga pierwszych wieków chrześcijaństwa. Zwyczaj wystawiania szopki bożonarodzeniowej stał się popularny w całej Europie dzięki zakonom franciszkanów i dominikanów, do czego przyczynił się święty Franciszek z Asyżu, nazywany „ojcem” szopki.
Na Śląsku betlejka (betlejemka) była stałym elementem wystroju wielu domów do lat 30. ** w. Kiedy na początku ** wieku zaczęto ubierać choinkę, w wielu domach stała ona wraz z betlejką, którą z czasem zaczęła wypierać. Obecnie szopka bożonarodzeniowa, mimo że coraz rzadziej ustawiana w mieszkaniu, stała się nieodzowną dekoracją kościołów w okresie Bożego Narodzenia.
Szopki wykonywane w domach samodzielnie lub z użyciem elementów fabrycznych, charakteryzowała szczególna dbałość o końcowy efekt artystyczny. Część osób wykonująca szopki na własny użytek z czasem wyspecjalizowała się w tej dziedzinie i rozpoczęli sprzedaż swoich wyrobów. W produkcji szopek wyróżniamy dwa podstawowe rodzaje figur płaskie – dwuwymiarowe i plastyczne trójwymiarowe. Pierwsze, nawiązujące do szopek kościelnych z XVIII wieku, były malowane na twardszym papierze, wycinane i osadzane na drewnianym kołku. Ponieważ były łatwe w wykonaniu i tanie, szybko zyskały popularność.
Do produkcji drugich używano początkowo głównie drewna, a także gipsu odlewanego w specjalnych formach.
Szopka śląska jest zazwyczaj statyczna, niezbyt duża i nawiązuje swoją formą do szopek kościelnych. Składa się z platformy, na której wznosi się drewniana konstrukcja przypominająca szałas, a wśród tej scenerii (często wzbogacanej piaskiem, mchem, drzewkami) ustawia się figury.
Pierwszy plan łagodnie przechodzi w plan drugi, często z imitacją pejzażu skalnego, a ten łączy się namalowanym na planszy pejzażem. Aby upodobnić szopkę do naturalnej rzeczywistości, używano naturalnych materiałów takich jak mchu, piasku, siana, słomy.
W domach śląskich szopki tworzono na podstawie tradycyjnego przekazu ewangeliczny. Centralnym miejscem betlejki zawsze był żłóbek z Dzieciątkiem, przy którym czuwają Maryja i Józef. Towarzyszyli im Trzej Królowie, pastuszkowie oraz zwierzęta — najczęściej owce, osiołek, wół, rzadziej wielbłąd, czy pies. Bardzo rzadko pojawiały się współczesne stylizacje i nowe interpretacje, szczególnie dotyczące figur.
W betlejce nieruchome figury ustawiano zarówno w stajence, jak i przed nią. Figury początkowo były drewniane, polichromowane, z czasem rozpoczęto masową produkcję z gipsu i wypalano je w glinie. Mniej zamożne osoby ustawiały betlejkę ze sklejki lub papieru.
Na wystawie będzie można zobaczyć kilkanaście śląskich betlejek – od najstarszej w zbiorach z przełomu XIX i ** wieku – do lat 90. ** wieku. Figury są zarówno produkcji fabrycznej, np. firmy Schaffer w Piekarach Śląskich, jak i własnoręcznie wykonane przez twórców ludowych, np. przez górnika z Zabrza (l. 30. ** w.), czy Leona Kampkę (l. 90. ** w.).
Dla wielu zwiedzających będzie to wspomnienie rodzinnego domu i powrót do przeszłości, kiedy to betlejka była tradycyjnym elementem wystroju bożonarodzeniowego. Można przystanąć przy nich i oddać się atmosferze tego niezwykłego czasu.
wernisaż: 3 grudnia 2026 roku, godz. 18.00
gdzie? ul. Wojciecha Korfantego 34, Bytom
czas trwania wystawy: 3 grudnia 2026 – 2 lutego 2027
kurator: Anna Grabińska-Szczęśniak
Advertisement
Event venue
ulica Wojciecha Korfantego 34, 41-902 Bytom, Polska, ulica Wojciecha Korfantego 34, 41-902 Bytom, Polska, Bytom, Poland
Tickets
Concerts, fests, parties, meetups — all the happenings, one place.