Advertisement
Saigon Classicalvới sự hợp tác và hỗ trợ từ Paper & I và Piano Adventures
giới thiệu
Buổi chia sẻ dẫn giải:
“DẠY con thế nào cho ĐÚNG”
Từ những vở opera ngụ ngôn
Phần dẫn giải chủ trì bởi Trần Như Vĩnh-Lạc, bằng tiếng Việt và không có dẫn dịch.
trong khuôn khổ dự án: From Alpha to Opera – giới thiệu các vở opera nổi tiếng có phần phụ đề tiếng Việt và tiếng Anh.
ĐỊA ĐIỂM: Không gian đọc The Lighthouse, Tầng 1 Paper & I, 152 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, P. Sài Gòn, Tp.HCM
THỜI GIAN:
Thứ bảy, ngày 05 tháng 12 năm 2026
13:00 – 13:30 Đón khách
13:30 – 17:30 Diễn giải tác phẩm
18:30 – 21:30 Trình chiếu tác phẩm
ĐĂNG KÝ TRỰC TUYẾN: https://quickom.net/event/7236
ĐÓNG GÓP ĐỀ NGHỊ (đóng góp trước qua chuyển khoản)
300.000 VNĐ - áp dụng với khán giả chỉ tham gia buổi dẫn giải.
400.000 VNĐ - combo áp dụng với khán giả tham dự cả hai sự kiện buổi dẫn giải & chiếu
(Chúng tôi khuyến khích khán giả sử dụng dịch vụ, nước uống và thức ăn tại địa điểm trong khuôn viên diễn ra sự kiện)
TOÀN BỘ đóng góp sẽ được dùng để trang trải chi phí chuẩn bị sự kiện, soạn các tư liệu, thiết bị liên quan phục vụ cho chương trình, gửi chi phí hỗ trợ diễn giả VÀ hỗ trợ dự án VĨNH-LẠC Podcast series. Đồng thời đóng góp này cũng nhằm nâng cao chất lượng chương trình tuyển chọn đặc biệt hơn trong thời gian hoạt động sắp tới.
Đóng góp của Quý vị là sự ủng hộ thiết thực nhất để From Alpha to Opera và Nhóm bạn yêu nhạc cổ điển Sài Gòn tiếp tục duy trì, mở rộng và làm tốt hơn các hoạt động sắp tới. Một lần nữa, chúng tôi chân thành cảm ơn.
----
Dẫn giải vào đề bởi Vĩnh-Lạc:
『МАВРА Mavra (𡞕𩳓 Bé Mọi)』 (1922) ❶
Nhạc: Игорь Фёдорович Стравинский / Ígor F̧odorov̧ič Strav̧ínşķï (1882 –1971):
Lời: Бори́с Евге́ньевич Кохно́ / Boŗís Eͥv̧ģeņïev̧ič Koḫno (1904 –1990)
Xuất-xứ văn-học: Александр Сергеевич Пушкин / Aļeksándr Şeŗģéïev̧ič Púšķin (1799 – 1837): truyện thơ ДОМИКЪ ВЪ КОЛОМНѢ (Căn Nhà Ngoại-Ô) <1830>
『ИОЛАНТА / Iołanta (䕊藍公主 Đàn-Lam công-chúa)』(1891) ❷
Nhạc: Пётр Ильи́ч Чайко́вский / P̧e̊́tr Iļḯč Čaïkóvsķï (1840 – 1893);
Lời: Моде́ст Ильи́ч Чайко́вский / Moͣḑést Iļḯč Čaïkóvsķï (1850 – 1916)
Xuất-xứ văn-học: Henrik Hertz (1797 – 1870): kịch thơ KONG RENÉ’S DAUGHTER 『隆顓皇女 Long-Chuyên Hoàng-Nữ』<1845>
Các bạn có nhớ màn múa “Cô Bé Choàng Khăn Đỏ” trong vở vũ-kịch ballet『СПЯЩАЯ КРАСАВИЦА (美人一夢百歲眠 Mỹ Nhân Nhất Mộng Bách Tuế Miên)』 năm 1889 của Čaïkóvsķï không? Có lẽ ai cũng biết câu chuyện cổ-tích “Le Petit Chaperon Rouge” (Little Red Riding-Hood) của Charles Perrault (1602 – 1703) cả. Nhưng chắc ít người ngờ rằng, đằng sau lớp vỏ hư-cấu thú-vị ấy, sườn chuyện thực ra muốn nói tới đề-tài “cha mẹ dạy con thế nào cho đúng”. Dẫu yêu thương con đến đâu, chúng ta cũng phải có ngày để nó mạo-hiểm một mình xuyên qua những vùng bóng râm phủ kín trên con đường đi tìm đích sống. “Con lớn rồi, đã đến lúc vào rừng một mình được đấy, miễn là con đừng lêu-lổng, và nhất là đừng nói chuyện với ai lạ mặt nhé!” Y như rằng: cô bé dại-dột vô-tâm cuối cùng đã gián-tiếp suýt làm mất mạng cả bà ngoại lẫn bản-thân mình. Hú vía!
Thế nếu bây giờ có ai làm mới câu chuyện theo hướng tệ hơn thế nữa thì sao? Nếu cô bé lần này nhẹ dạ đến độ tỉnh bơ đưa sói về tận nhà mẹ ruột, mặc kệ nó cải-trang dưới lớp áo bà ngoại trùm lùm-xùm, và cuối cùng còn điều-động nó nấu ăn cho cả nhà tối nay nữa thì sao? Và nếu lớp lông lá xù-xì của nó thình-lình xuất-đầu lộ-diện một cách cực-kỳ bất-ngờ, bất-ngờ đến đứng tim nín thở thì sao?
Đó chính là điều mà Púšķin đã hóm-hỉnh thử đem làm thơ, và Strav̧ínşķï dám trào lộng mang phổ nhạc gần một trăm năm sau đó, trong vở nhạc-kịch dài vỏn-vẹn ba chục phút của mình ―『Bé Mọi』. Cả hai tuyệt-phẩm này đều đánh dấu một bước tiến mới trong sự-nghiệp của tác-giả thai nghén ra nó: nhà thơ vĩ-đại nhất nước Nga xưa kia cũng nhờ chuyện thơ tinh-quái kia mà củng-cố ý-tưởng bỏ hẳn lãng-mạn sang hài-hước, và nhà soạn nhạc nổi tiếng nhất nước Nga gần đây cũng rục-rịch dựa trên vở diễn gai góc nọ để vĩnh-biệt chủ-nghĩa hiện-đại trong âm-nhạc mà quay về với trào-lưu tân-cổ-điển trong cảm-xúc chung nhất của loài người. Cả hai đều ngộ-nghĩnh, kỳ-thú, nhưng cũng gây nhiều sửng-sốt, lắm hoang-mang, và cho đến nay vẫn là hai tác-phẩm rất ít khi có dịp trình làng cùng người thưởng-ngoạn.
Năm 2019, đạo-diễn người Đức Axel Ranisch (1983 – ) đã nảy sinh một ý-đồ thần-tình là ghép vở opéra tuy ngắn nhưng siêu hiếm diễn của Strav̧ínşķï trên đây với một vở opéra cũng cùng chung số-phận của Čaïkóvsķï ― tuy không dài, và tuyệt hay nữa chứ, song chẳng mấy khi được dịp hội-ngộ với khán-giả tri-kỷ tri-âm. Đó chính là vở 『Đàn-Lam công-chúa』, sáng-tác năm 1891. Sở dĩ vở này chỉ khoảng chín mươi phút là vì Čaïkóvsķï lúc ấy đang cố ý tạo ra một buổi trình-tấu cải-tiến, phối-hợp nhuần-nhuyễn cả hai nghệ-thuật opéra và ballet: chín mươi phút còn lại của xuất diễn, ông đã định bụng sẽ ném cây đũa thần chỉ-huy sang cho vũ-kịch ballet『ЩЕЛКУНЧИК / X̌ełkunčik (胡桃核夾 Kẹp Hạt Hồ-Đào』, sáng-tác năm 1892. Ngặt nỗi khán-giả thế-kỷ ** và XXI không còn thích xem chung hai loại-hình này trong cùng một đêm như thế nữa ― và thế là hai vở giờ đây mãi-mãi xa nhau ― từ ánh đèn sân-khấu đến số-phận phê-bình.『Kẹp Hạt Hồ-Đào』thì xuất-hiện khắp nơi trên thế-giới mỗi mùa Noël, trong khi 『Đàn-Lam công-chúa』thì luống chịu hẩm-hiu ruồng-rẫy ― ngay cả ở quê-hương tuyết trắng điện Krem̧ļin. Đúng là cha mẹ sinh con, Trời sinh tính; người tính không qua trời tính, nhân định nhiều khi bất thắng thiên. Khổ vậy thay!
Kỳ lạ hơn nữa ở chỗ cả hai vở Čaïkóvsķï vừa nhắc tới đó ― bàng-hoàng thay! ― cũng đều đề-cập tới vấn-nạn “cha mẹ dạy con thế nào cho đúng”. Này nhé: ngày xưa vua शुद्धोदन Śuddhodana (淨飯王 Tịnh-Phạn-vương) ở कपिलवस्तु Kapilavastu (妙德城 Diệu-Đức-thành) không muốn con trai mình biết rằng trên đời này có bất-cứ thứ gì gọi là “生老病死 sinh — lão — bệnh — tử”. Dĩ-nhiên, Ngài không hề muốn dối gạt con: Ngài chỉ muốn bảo-vệ kẻ thừa-kế duy nhất khỏi mọi đau khổ mà thôi. Nào ngờ chính vì thế mà cú sốc ấy nhiều năm sau sẽ khiến chàng nửa khuya từ-giã cung vàng điện ngọc, lên núi tuyệt-thực ― tưởng đâu đã không bao giờ kịp khám-phá ra cách cứu-độ tất cả chúng-sinh ― bắt đầu bằng bản-thân người ôm tham-vọng vứt bỏ đi cả cái bánh xe trầm-luân hằng nghìn vạn kiếp lặp đi lặp lại.
Trong vở kịch thơ 『禁宮心病 Cấm-Cung Tâm-Bệnh』của mình, Henrik Hertz đã dựa theo câu chuyện Phật-thoại nổi tiếng này ―ông chỉ tinh ý đổi một chi-tiết nhỏ mà thôi, thoạt tưởng rằng không đáng kể, thế mà lại thực-sự to-tát trong cung bậc cảm-xúc của người xem: thay vì thái-tử nối ngôi, ở trong câu chuyện Đan-Mạch của chúng ta âu là một nàng công-chúa ― một cô thiếu-nữ bị khuyết-tật bẩm-sinh mà phụ-vương luôn cố tình tìm mọi cách bảo-vệ đến sức cùng lực kiệt. Than ôi, tất cả mọi cố-gắng của vua cha rốt cuộc đều bằng thừa: định-mệnh sẽ chiếu bí quân cờ, và chỉ cần chệch một giây thôi, thì có thể nó đã tàn-nhẫn đoạt mất tất cả cái niềm hạnh-phúc rất đỗi mong-manh của những con người quá ư bé nhỏ. Nhà vua sai ư? Công-chúa cố-chấp à? Người yêu của nàng có đường-đột thái quá hay chăng? Liệu hai người trẻ có nên lấy bầu nhiệt-huyết tuổi xuân ra đùa bỡn với số-phận như vậy không nhỉ? Ai dám khẳng-định gì trong hoàn-cảnh nghiệt-ngã dường này?
Đây vốn-dĩ là một đề-tài dễ gây sóng gió ― ngay cả khi chọn khai-thác theo hướng bảo-thủ, hà-huống gì làm theo lối đổi mới hoàn-toàn? Cái giá phải trả có khi đắt, rất đắt cho những nghệ-sĩ bị người đọc ngoảnh mặt và khán-giả quay lưng.
Theo một bài nghiên-cứu [⁰¹] thì “ngoại-trừ người có công khai-sáng chủ-nghĩa lãng-mạn ở Nga là Vaşíļï Aņḑŗéïev̧ič Žukóv̧şķy (1783 – 1852), và một tài-năng cách-tân đột-phá là Ņikołáï Vaşíļïev̧ič Gógoļ (1809 – 1852), cả hai cùng tán-thưởng tấm-tắc sau khi tiếp-cận với các câu chuyện kể «đậm chất đời thường và quánh đặc mùi Nga» của Aļeksándr Şeŗģéïev̧ič Púšķin (1799 – 1837). Chứ kỳ-dư thì hầu như tất cả các văn-nhân thi-sĩ trong vòng thân-hữu thời đó đều xem việc nhà thơ vĩ-đại chịu đi hạ mình viết lách vớ-vẩn những thứ “無績事事蹟 sự-tích vô-tích-sự” như vậy ― nếu chưa phải “lầm đường lạc lối” thì chí ít cũng đã quá sức “贋興 hứng nhảm / 變質 biến chất / 狗狙 cẩu-thả / 𤙳𭷚化 bê-tha-hoá”. Chẳng hạn ― tuy là chỗ giao-tình chí-cốt ― hoàng-thân P̧e̊́tr Anḑŗéïev̧ič V̧az̧em̧şķï (1792 – 1878) ― thể theo lời kể của chính con trai ngài ― luôn-luôn nhìn những lần nỗ-lực tai-hại ấy của Púšķin bằng thiên-kiến “ngờ-vực và ghét bỏ”. [₀₃]; còn đến năm 1833, sau khi đọc phải tác-phẩm «Çar Sałṭán (藩王外傳 Phiên-vương Ngoại-Truyện)» của Púšķin ― xuất-bản từ hai năm trước đó, thì vị thi-bá kín tiếng và kỹ tính Eͥv̧ģéņï Abrámov̧ič Boͣratýnşķï (1800 – 1844) đã viết thư cho nhà phê-bình trái nết Ívan Vaşíļïev̧ič Ķiréïevskï (1806 – 1856)” mấy hàng thảng-thốt như sau: “Sao cứ đi làm thơ kể những loại chuyện nhà quê nhà mùa thế kia ― bậy nhất chỗ đó ― ê-a ấm-ớ như văn «Eͥrusłán Łázaŗev̧ič», xoàng-xĩnh ngô-nghê như chuyện «Žar-P̧ţíça Châu-Loan Hoả-Tước 朱鸞火雀», vậy mà đòi thơ với chả thẩn gì Trời!”
(Trong môi-trường Việt-ngữ, chê như vậy khác nào nói “ê-a ấm-ớ như văn «石生李通 Thạch Sanh Lý Thông», xoàng-xĩnh ngô-nghê như chuyện «Ăn Khế Trả Vàng»”― hàm ý “thơ sang” không được phép tiếp-cận những đề-tài quá-ư dân-dã.)
Chúng ta ngày nay chẳng còn mấy ai hẹp-hòi lắm thế nữa, đúng không nào?
Thế thì còn chờ gì nữa: hãy đến, trải nghiệm, suy-ngẫm, ngắm nhìn, và nhất là lắng nghe bên nhau nhé!
Chỉ mong bè bạn gần xa, đừng ai cho rằng opéra chỉ là một nghệ-thuật thoát-ly thực-tại, dành cho giới ăn sung mặc sướng trong những lúc tửu-hậu trà-dư. Không đâu ạ! Nếu muốn, nó có thể xông-xáo phanh-phui bất-cứ điều gì mà loài người hằng ngại-ngùng chưa dám nhìn thẳng hoặc nêu rõ. Trong Thiền-Trận này, xin hãy cho nhau một viên thuốc đỏ rực đấy, Ông Thần Mộng-Mị Morpheus ơi! Chúng tôi chẳng ai còn buồn nếm lại cái viên xanh lè xanh ngắt ấy đâu!
***
CHÚ-THÍCH:
[⁰¹] xuất-bản ngày 31.03.2018 dưới tên nhà nghiên-cứu V̧ačesłav Anatoļïev̧ič Košeļev thuộc Viện Đại-Học Quốc-Gia mang tên Ņ. I. Łobačev̧şķï ở thành-phố Ņižnyï-Novgorod.
Вячеслав Анатольевич Кошелев, Нижегородский государственный исследовательский университет им. Н. И. Лобачевского.
[⁰²] Nguyên-văn: “Василий Андреевич Жуковский и Николай Васильевич Гоголь, первые из русских писателей, познакомившиеся с «совершенно русскими» сказками Александра Сергеевича Пушкина, оказались как будто единственными, кто сумел по достоинству оценить их. Другие литераторы пушкинского круга считали занятие “сказками” если не “ошибкой”, то странной пушкинской “прихотью”. Так, князь Пётр Андреевич Вяземский к этим потугам относился ― как констатировал его сын ― “всегда недоверчиво и враждебно” [₀₃]; а Евгений Абрамович Баратынский, в 1833 г. прочитавший пушкинскую «Сказку о царе Салтане...», недоуменно заметил в письме к Иване Васильевиче Киреевскому: “Это — совершенно русская сказка, и в этом, мне кажется, ее недостаток. Что за поэзия — слово в слово привести в рифмы «Еруслана Лазаревича» или «Жар-птицу»?”. [₀₄].
[₀₃]Trích bộ sách “AĻEKSÁNDR ŞEŖĢÉÏEV̧IČ PÚŠĶIN. 1826 - 1837” của P̧e̊́tr P̧etrov̧ič V̧az̧em̧şķï, in lại trong tuyển-tập “A. Ş. Púšķin trong ký-ức của những người sống cùng thời-đại” (hai tập) Moͣskvá, nhà xuất-bản Văn-Học Nghệ-Thuật, 1985, tập 2, tr. 189.
Пётр Петрович Вяземский. АЛЕКСАНДР СЕРГЕЕВИЧ ПУШКИН. 1826 - 1837. “А. С. Пушкин в воспоминаниях современников” (в 2 т.) Москва, издательство «Художественная литература», 1985, т. 2., с. 189.
[₀₄] “Những Lá Thư của Eͥ. A. Boͣratýnşķï gửi cho Í. V. Ķiréïevskï”, trữ trong Văn-Khố ở Tu-Viện Tatʰev (Տաթև) thuộc châu Sᶤounikʰ (Սյունիք) nước Armênᶤa do Şerģéï Aļeksándrov̧ič Račíņşķï (1833 – 1902) sáng-lập. Saint-Petersburg, Xưởng In Gia-Truyền Miḫa’íl Maţv̧éïev̧ič Staşuļév̧ič (1826 – 1911), 1899, tr. 49.
“Письма Е. А. Баратынского к И. В. Киреевскому” // Татевский сборник Сергея Александровича Рачинского. Санкт-Петербург: Типография Михаила Матвеевича Стасюлевича, 1899, с. 49.
---------
Bạn có thể đăng ký theo link trên, hoặc gửi email về [email protected] và báo tên, số lượng vé đăng ký.
Sự kiện không dành cho trẻ em dưới 12 tuổi.
Vui lòng có mặt trước sự kiện 15 phút. BTC sẽ đóng cửa trước khi chương trình bắt đầu 5 phút.
Nếu quý vị đến trễ vui lòng chờ đến hết giờ giải lao của chương trình.
Để giảm chi phí in ấn cũng như hạn chế tác động đến môi trường, quý vị vui lòng nhận thông tin tờ giới thiệu chương trình bằng cách quét mã QR tại khu vực lễ tân trước khi vào khán phòng.
Advertisement
Event venue
Paper & I, Trung Tâm Tư Vấn Kỹ Thuật, Đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Phường Bến Thành, Quận 1, Hồ Chí Minh, Việt Nam, Ho Chi Minh City, Vietnam
Tickets
Concerts, fests, parties, meetups — all the happenings, one place.