Advertisement
🔷 Wykład specjalny w ramach międzynarodowej konferencji „Intimate Memory, Institutional Memory: Reframing Holocaust Commemorations". Jest on poświęcony jest praktyce artystycznej, architektonicznej i badawczej Natalii Romik oraz poszukiwaniu nowych form upamiętniania Zagłady. Łącząc sztukę współczesną, architekturę, studia żydowskie, badania archiwalne i ochronę dziedzictwa, Romik rozwija praktykę „fantomowego upamiętniania”. Tworzy materialne i przestrzenne formy, dzięki którym nieistniejące budynki, wyparte historie i ukryte miejsca mogą ponownie stać się dostrzegalne, choć nie zostają odbudowane w tradycyjnym rozumieniu tego słowa.🔷 Wykład przybliża tę praktykę poprzez projekty powstające na przestrzeni niemal dwóch dekad. Szklana bima w Chmielniku — przezroczysta rekonstrukcja centralnego elementu zniszczonej synagogi, wykonana w skali 1:1 — istnieje pomiędzy materialną obecnością a historyczną stratą. Upamiętnia społeczność żydowską, która stanowiła niegdyś większość mieszkańców Chmielnika. Nie stwarza jednak iluzji, że utracony świat sztetla można po prostu odbudować.
🔷 Nomadyczne Archiwum Sztetla nadaje archiwum postać mobilnej architektury o lustrzanej elewacji, podróżującej po dawnych sztetlach w Polsce i Ukrainie. Pamięć nie jest tu zamkniętym zbiorem instytucjonalnym. Archiwum zaprasza mieszkańców do udziału w badaniach — jako uczestników, świadków i współbadaczy, którzy wspólnie rozpoznają miejsca, fotografie, opowieści i pozostałości żydowskiego życia.
🔷 Romik opowie również o Kryjówkach. Architekturze przetrwania — wieloletnich badaniach nad prowizorycznymi schronieniami budowanymi i wykorzystywanymi przez Żydów podczas Zagłady. Usytuowane w piwnicach, na strychach, w kanałach, na cmentarzach, w dziuplach drzew i innych przestrzeniach dających niepewne schronienie, te kruche architektury podważają dominujące definicje dziedzictwa Zagłady. Ich rozpoznanie wymaga tworzenia interdyscyplinarnych koalicji badawczych, których skład i metody wynikają ze specyfiki danego miejsca. Łączą one badania archiwalne, archeologiczne, architektoniczne, dendrologiczne i speleologiczne z praktyką artystyczną.
🔷 Kolejnymi przykładami będą tymczasowe szklane pomniki Bez cienia, oznaczające miejsca bunkrów wykorzystywanych podczas powstania w getcie warszawskim oraz pomnik grupy Oneg Szabat. Jego przezroczysta bryła upamiętnia zbiorową pracę osób dokumentujących życie i zagładę warszawskiego getta. Wykład zamknie prezentacja projektu upamiętnienia w Wieliczce, łączącego szkło, kamień i wydobywaną na miejscu sól. Sól stopniowo się rozpuszcza, a jej uzupełnianie staje się zadaniem lokalnej społeczności. Upamiętnianie przybiera w ten sposób formę nieustającej praktyki obywatelskiej, zamiast zamykać się w ukończonym i niezmiennym obiekcie.
🔷 Prace te wpisują się w tradycję pomnika otwartego i kontr-pomnika. Służą nie tylko przedstawianiu przeszłości, lecz także wydobywaniu ukrytych pamięci, zmianie utrwalonych praktyk upamiętniania i budowaniu społecznych koalicji zdolnych podtrzymywać pamięć na przestrzeni lat. Praktyki podtrzymywania pamięci konfrontują się z kruchością materii i ulotnością społecznych konwencji. Pamięć musi być współtworzona i współdzielona, nieustannie odtwarzana. Jej trwanie zależy od ponawianych gestów uwagi i troski.
🕕 Termin i godzina: 15 listopada 2026 r, godz. 18:00-19:30
📍 Miejsce: Sala konferencyjna w Błękitnym Wieżowcu, Żydowski Instytut Historyczny, pl. Bankowy 2, Warszawa, wejście od strony: ul. Tłomackie 3/5, Warszawa
Język konferencji: angielski
____
Fotografia: Natalia Romik "Black beeswax candle - Cast of a brick fragment from the staircase of the former Bersohn and Bauman Children’s Hospital in Warsaw, "Artre in Memoria" 2026, Synagogue of Ostia Antica, foto: Kuba Szreder
Advertisement
Event venue
Tłomackie 3/5, 00-090 Warsaw, Poland, ulica Tłomackie 3/5, 00-088 Warszawa, Polska, Warsaw, Poland
Tickets
Concerts, fests, parties, meetups — all the happenings, one place.