Advertisement
📬 Ο Σύλλογος Παρίων Αντιπαρίων "η Εκατονταπυλιανή" σας προσκαλεί στα εγκαίνια της Ομαδικής Εικαστικής Έκθεσης
"Πορτελάτα & Μισοφόρια: ξεδιπλώνοντας τα γυναικεία εσώρουχα της φορεσιάς της Πάρου"
🗓️ την Παρασκευή 27 Φεβρουαρίου 2026
🕖 στις 19.00
📍στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων "Μελίνα".
Η έκθεση διοργανώνεται από το Δήμο Πάρου, με την υποστήριξη του ΟΠΑΝΔΑ και τη στήριξη του Συλλόγου Παρίων Αντιπαρίων "η Εκατονταπυλιανή" και του Συλλόγου Φίλων της Πάρου.
Η διάρκειά της θα είναι ως την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026 με ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΙΣΟΔΟ.
Την επιμέλεια της Έκθεσης έχει η Αρχαιολόγος και Ιστορικός Τέχνης κ. ΙΡΙΣ ΚΡΗΤΙΚΟΥ, η οποία καταθέτει το κάτωθι διαφωτιστικό κείμενο:
Πορτελάτα & Μισοφόρια:
ξεδιπλώνοντας τα γυναικεία εσώρουχα της φορεσιάς της Πάρου
«Την παριανή γυναικεία φορεσιά του 16ου αιώνα αποτελούσαν πολλά εσώρουχα και φούστες. Μαντίλα στο κεφάλι, πολύ μακριά, που τυλιγόταν στο λαιμό. Το ένα σκέλος της έπεφτε εμπρός αριστερά και το άλλο πίσω. Υποκάμισο, που καταλήγει σε μικρές μανσέτες με λίγο κεντηματάκι. Μεσάτο φόρεμα, κοντά μανίκια που καταλήγουν στους ώμους με μεταξωτούς φιόγκους…»
Η Πάρος όπως και τα άλλα νησιά των Κυκλάδων, εμφανίζεται σε χάρτες και συνοδευτικά κείμενα ήδη από τον 15ο αιώνα με πρώτο το νησολόγιο του Buondelmonti (1420). Το 1563 κυκλοφόρησε το χρονικό του Γάλλου γεωγράφου Ν. Νicolay, μέλους της συνοδείας του Γάλλου πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη. Ανάμεσα στους εξήντα πίνακες με φιγούρες που περιλαμβάνονταν στην έκδοση συμπεριλαμβάνεται και η περίφημη «Νεαρή γυναίκα της Πάρου», η πρώτη και έκτοτε συχνά αντιγραμμένη γνωστή εικόνα που απαθανατίζει την παλαιά γυναικεία φορεσιά του νησιού. Το πέρασμα από το νησί του μαρκησίου De Nointel, Γάλλου πρέσβη στην Υψηλή Πύλη (1640) και η απόφασή του να γιορτάσει τα Χριστούγεννα μέσα στο γιορτινά φωτισμένο για την περίσταση σπήλαιο της Αντιπάρου, καταγράφεται και αναπαράγεται σε σχετικά χαρακτικά, ενώ, στο έργο του ιατρού και βοτανολόγου J. Pitton de Tournefort (1717) που διασώζει πολύτιμες πληροφορίες για την ιστορία, τις αρχαιότητες, τα λατομεία, τα μοναστήρια και τους ναούς αλλά και την οικονομία και τους ανθρώπους του τόπου, βασίστηκαν και πολλοί μεταγενέστεροι. Μεταξύ τους, ο Γάλλος ευπατρίδης Comte de Choiseul-Gouffier, που στο πλαίσιο του τρίτομου έργου του παραδίδει το γνωστό χαρακτικό με τη σκηνή των Παριανών που χορεύουν.
Με αφορμή την προεπαναστατική φορεσιά της Πάρου, η Υπαπαντή Ρούσσου, η έρευνα της οποίας στάθηκε πολύτιμη για το παρόν εγχείρημα και τον εικαστικό διάλογο που αυτό σηματοδοτεί, αναφέρει μεταξύ άλλων στην προφορική σχετική καταγραφή της από το «Ιστόρημα»: «…σύμφωνα και με τις μαρτυρίες, η φορεσιά αυτή (του 16ου-17ου αι.) είναι σχετική με τη μεσαιωνική φορεσιά τη Δυτική, δηλαδή έχει εσωτερικά κομμάτια, το Μισοφόρι και τα εσώρουχα και από πάνω ένα φόρεμα το οποίο ζει σε διαφορετικά χρώματα και ένα μεγάλο μαντίλι το οποίο γυρίζει γύρω από το κεφάλι. Αυτή είναι η κλασική μεσαιωνική φορεσιά… Θεωρώ ότι αυτής της φορεσιάς τα εσώρουχα έμειναν στη φορεσιά του 20ου αιώνα, γιατί όταν έκανα την έρευνα στον 20ο αιώνα –1900-1940–, διαπίστωσα ότι έχουμε πολύ ωραία κομμάτια και ντυμένα κομμάτια εσώρουχα. Και το Πορτελάτο, το βρακί που λέγανε, και το μπούστο -το σουτιέν, το μισοφόρι και το κοντό και το μακρύ. Απλά χάθηκε το εξωτερικό. Το φόρεμα χάθηκε. Τα εσωτερικά πιστεύω ότι ήτανε ίδια στην πορεία των χρόνων... Μετά τον 19ο αιώνα στην γκραβούρα με τον χορό του Γκουφιέ, υπάρχει ένα πιο κοντό, ίσως φόρεμα, πάλι με τα εσώρουχά του από μέσα και υπάρχει από πάνω μια ζακέτα γούνινη. Και ένας πάρα πολύ ωραίος και διαφορετικός κεφαλόδεσμος…».
Η ιδέα της έκθεσης γεννήθηκε από όλα τα παραπάνω σπαράγματα. Σε ανοιχτό διάλογο με τους συμμετέχοντες εικαστικούς με καταβολές στο νησί και σε συνέχεια της συνεχιζόμενης εξαιρετικής συνεργασίας με τον Δήμο Πάρου. Τις εξωστρεφείς εικόνες του τόπου και του τοπίου που με τίτλο «Όττω τις Έραται: συλλαβίζοντας τις Κυκλάδες», μοιραστήκαμε το καλοκαίρι του 2024, διαδέχεται τώρα ένας ψιθυριστικός και εκτυφλωτικά λευκός μικρόκοσμος. Ο τίτλος της έκθεσης που παρουσιάστηκε ταιριαστά στον Χώρο Τεχνών Δήμου Πάρου, στο ιστορικό κτήριο Δημητρακόπουλου στην Παροικιά τον Αύγουστο του 2025 και παρουσιάζεται τώρα στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων «Μελίνα», προτείνεται ως ένα ανοιχτό πεδίο διαλόγου, συμβόλων και ύλης, δίνοντας διακριτό τόπο σε μια διαχρονική εξιστόρηση με συνδετικό ιστό τα σπαράγματα εκείνα της μνήμης, της ύλης, των αθέατων επεισοδίων και αισθημάτων που δεν θέλουμε να χαθούν.
Η λεπτοκέντητη ποικιλία των εσωρούχων της παραδοσιακής γυναικείας φορεσιάς της Πάρου μα και η μνήμη των χεριών που τα έραψαν και τα κέντησαν, η ψιθυριστική αθέατη ομορφιά τους και οι δεκάδες συμβολισμοί τους, το λευκό χρώμα με τις μυριάδες ανεπαίσθητες αποχρώσεις του, το πέρασμα του αργού χρόνου και ο έσω γυναικείος κόσμος στο ξεδίπλωμά του, οι χοροί και οι γιορτές αλλά και οι σιωπηλές ατελείωτες μέρες, οι κρυφές ιστορίες, οι ανεπίδοτες ερωτικές επιστολές και τα ανεκπλήρωτα όνειρα, έδωσαν αφορμή και έμπνευση στην παρούσα έκθεση. Η λαϊκή και η αρχοντική φορεσιά, η φορεσιά της ανύπαντρης και εκείνη της παντρεμένης, ο μπούστος και η πουκαμίσα, το πορτελάτο, το μισοφόρι, το πουκαμισάκι, η φούστα και το φουστάνι, η καμιζόρα, η ποδιά, ο μποξάς, το στηθούρι και η μπέρτα, οι τούμπλες και τα φαναράτα αλλά και τα υπόλοιπα εξαρτήματα και κοσμήματα της σύνθετης γυναικείας παριανής φορεσιάς, είναι μερικά μόνο από τα είδη, μερικές μόνο από τις ονομασίες που με το άκουσμά τους και μόνο, δημιουργούν θροΐζουσες εικόνες και ξεδιπλώνουν μικρά μυστικά.
Με αφετηρία τις πολυσχιδείς όψεις, την επίπονη εργασία κεντητικής με αντικείμενο μια πολύ παλαιά παράδοση του νησιού όπου η γυναικεία φορεσιά περιλάμβανε πολλά διαφορετικά εσώρουχα, με έμπνευση τη φόρμα και την ύλη, τα μοτίβα και τους συμβολισμούς αλλά και με οργανική προέκταση αναζήτησης και έμπνευσης το αποτύπωμα και την ερμηνεία των αντικειμένων αυτών στον σημερινό εύθραυστο γυναικείο κόσμο, σχεδιάστηκε ένας ανοιχτός διάλογος με τα κρυπτά ασπρόρουχα της γυναικείας φορεσιάς της Πάρου, ενώ ένας πρωτότυπος μικρός πυρήνας παλαιών ενδυμάτων και εξαρτημάτων από ιδιωτικές συλλογές του νησιού, εκτίθεται παράλληλα.
Η σημασία της διαχρονίας στους συμβολισμούς που εμπεριέχονται με τρόπο μεστό στη χρήση και τον διάκοσμο των παραδοσιακών γυναικείων παριανών εσωρούχων, αποτέλεσε αφετηρία και έμπνευση για τους συμμετέχοντες που εργαζόμενοι με διαφορετικά μέσα (ζωγραφική, γλυπτική, ύφανση, κεντητική, ψηφιδωτό, κατασκευή, εγκατάσταση, φωτογραφία κ.ά.), σύγχρονες και παραδοσιακές τεχνικές, χειροποίητη διαδικασία και πληθώρα υλικών, σε διάλογο με τον πρωτότυπο μικρό πυρήνα παλαιών εσώρουχων της γυναικείας φορεσιάς, δημιούργησαν νέα έργα ιστορικής, ενδυματολογικής, υλικής, αισθητικής και κοινωνιολογικής αναφοράς. Έργα με εξέχουσες διαφορετικότητες, ιστορικές σημάνσεις και εύγλωττες αναφορές τόσο στην άυλη διαχρονία της κρυπτής ομορφιάς της παραδοσιακής γυναικείας ενδυμασίας της Πάρου και των Κυκλάδων όσο και σε σύγχρονα και επιτακτικά κοινωνικά και φυλετικά ζητήματα.
Ίρις Κρητικού
Αρχαιολόγος, Ιστορικός της Τέχνης
Επιμελήτρια της έκθεσης
#Εκδηλώσεις2026 #Πορτελάτα_Μισοφόρια #Πολιτισμός #Σύλλογος_Εκατονταπυλιανή #Πολιτιστικό_Μελίνα #Ίρις_Κρητικού
Advertisement
Event Venue
Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη, Ηρακλειδών 66,Athens, Greece
Tickets
Concerts, fests, parties, meetups - all the happenings, one place.
